ЛитКритика.by

Талантливых писателей в нашей стране можно смело причислять к изгоям. Или к прокаженным. Никак не могу понять отсутствие критиков в Беларуси. Они пропали как-то одномоментно и все сразу. Теперь писатели вынуждены сами о себе заявлять, рассказывать о своих произведениях. Глеб Гончаров поделился в ФБ информацией о своей замечательной поэме «Анёл Януш» (перевод мой). «Ровно три года назад в журнале «Маладосць» было напечатано мое первое стихотворное произведение и – как на исповеди понимаю – пока, что лучшее и самое любимое: поэма «Ангел Януш». Что-то более основательное я, возможно, еще напишу, но более общечеловеческое – вряд ли. За эти годы за «Ангела Януша» меня поблагодарили много человек – от самых известнейших до самых неприметных. Я получил за него три международные...

У абласной бібліятэцы імя Карскага мне на вочы трапіў другі выпуск гарадзенскага літаратурнага альманаха "Новы Замак". Гартаю яго і раптам бачу нізку вершаў Юрыя Кісялеўскага (пасмяротная публікацыя) і яго ж пераклад на беларускую мову верша вядомага польскага паэта Юліяна Тувіма. Усяго – 15 арыгінальных твораў і адзін пераклад. Вось толькі ні адзін радок з іх Юрыю Кісялеўскаму не належыць. Усе творы, змешчаныя ў альманаху пад імем Юрыя Кісялеўскага, напісаныя іншым гарадзенцам – Аляксандрам Раманавым. Я магу сцвярджаць гэта з упэўненасцю, таму што добра ведаў абодвух і ўвогуле меў магчымасць назіраць гэту гісторыю ад самага пачатку.

Вы чуеце яго зычны праніклівы голас па радыё, похапкам збіраючыся на працу, і ў абедзенны перапынак за бутэрбродам, і ўвечары, рыхтуючыся да ратавальнага сну. Цёплы голас на роднай правільнай мове. Гадоў пятнаццаць ці нават дваццаць і болей абуджае ён нацыянальную свядомасць людзей, якія раптам даведваюцца ў здабыванні хлеба надзённага, што яны ёсць беларусамі, цьмяна ўспамінаючы і родную косую хату, і за хатаю, проста ў кустах, туалет; і рэчку, што сыходзіць навечна ў лясы. Цёплы голас гаворыць вам, што ёсць у нас, аказваецца, і Купала і Колас, і Караткевіч, “Дзікае паляванне караля Стаха” якога вы даўно-даўно глядзелі, здаецца, па тэлевізары. І вы імчыцеся ў вір жыцця прасветленыя нечым узнёслым і дарагім.

Часопіс “Маладосць” у №10 мінулага года змясціў падборку вершаў, прысвечаную восені ад розных паэтаў. Хто яны і што, нам не ўказваецца. А між тым уступны верш падборкі Міколы Антаноўскага выглядае годна, прачула, натуральна, а не фальшыва, як мы прывыклі чытаць што ад маладых, што ад старых аўтараў. Гэта класічная паэзія светлай журбы, адносна правільная па форме і насычаная зместам. Тым болей што ў вершы так і пішацца “сум мой светлы сёння”. Не хочацца каментаваць гэты змест, ён, паўтаруся, звычайны для такой паэзіі. Галоўнае тут – шчырасць і натуральнае валоданне моваю. І ўсё-такі мы не можам прапусціць хібы, за якія адразу, міжволі, чапляецца вока крытыка.

Приятно бывает, когда встречаю единомышленников, несмотря на то, что мнения некоторых не совсем не совпадают с моими. Прокомментирую замечательное выступление Александра Слащёва на гродненском семинаре по критике. Начну с того, что трудно подвергнуть сомнению. «Только критик способен побудить писателя к совершенствованию своего дара». Чем больше в стране уделяется внимание литературной критике, тем ярче сама литература». С этим не то что трудно, но невозможно спорить. Это непреложная истина, проверенная временем. Вопрос лишь в том, кто будет уделять внимание критике? Сами критики или некие дяди от литературы? В любом случае, подобные процессы развиваются сами по себе.

Першы сёлетні нумар “Нёмана” мяне быў напалохаў: ён пачынаецца фантастычнай аповесцю… Уладзіміра Арлова. Ці не наш гэта Арлоў са “Свабоды” – грэшнай справай падумаў я. Не, гэта другі, рускамоўны Уладзімір Арлоў, кінарэжысёр і пісьменнік. Не апазіцыянер. Далей пайшло наша прывычнае – вершы (на пяць аж старонак) Міхася Пазнякова ў перакладзе каго б вы думалі… Анатоля Аўруціна, гэтага беларускага Пушкіна, які адмыслова вырошчвае для гэтага бакенбарды. Зусім нядаўна мы раскрытыкавалі нёманскія вершы Пазнякова ў перакладзе Елізаветы Палеес, і вось наш старшыня МГА СПБ, які ходзіць у “Нёман”, як да сябе на кухню, літаральна праз некалькі нумароў змяшчае новыя вершы, у перакладзе новага аўтара.

Поэты во все времена были на передовой гражданского общества. Именно они моментально и остро реагировали на социальные изменения своими стихотворениями, острыми эпиграммами. Недавно в культурной столице Беларуси Гродно прошел семинар по проблемам современной отечественной критики. Событие знаковое, ибо так масштабно о литературной критике у нас еще не говорили. Хочется, чтобы почин гродненцев нашел продолжение. Неожиданно у меня собралась подборка стихотворений, которые удивительным образом актуальны сейчас. Наверное, они еще долгое время будут таковыми, пока наш Олимп не освободится «от залежи печатной лжи и пролежней чужих амбиций». Мне кажутся знаковыми все три стихотворения. В них отражено и отношение к критикам, и нынешняя ситуация в писательском сообществе. Конечно

Ад уступнага верша Алёны Папко, змешчанага ў “Полымі” №1 2016 года, павеяла доўгачаканай свежасцю – у параўнанні са звыклай затхласцю заўсёдных “паэтаў” часопіса, якія асядлалі яго гадоў трыццаць таму ды ніяк не жадаюць саскочыць. Алёна мае філалагічную адукацыю, звесткі пра яе можна паглядзець на сайце, выклікаўшы адпаведны нумар. Не будзем губляць час на гэта. Скажам толькі, што аўтарцы 26 гадоў. Узрост для паэтаў цудоўны. І філалагічная адукацыя павінна была б узмацняць паэтычнае майстэрства. Аднак… Мяркуйце самі. Алёна, як бачна, піша лёгка, натуральна, свежым і адначасова не прыцягнутым за валасы стылем. Гэта першае ўражанне. Калі ж прыгледзецца ды ўнікнуць – у вершы няма ніводнай свежай метафары і выкарыстоўваюцца спрэс заезджаныя: “Чым сэрца жыве, чым баліць”, “На долю злавацца”

Вершаваная частка першага нумара сёлетняга часопіса “Полымя” распачынаецца падборкай твораў Віктара Шніпа, галоўнага рэдактара “Мастацкай літаратуры”. Падборка магутная, з 16-й па 21-ю старонку. Для параўнання: супрацоўніку Шніпа, вядучаму рэдактару “Мастацкай літаратуры” Дзмітрыю Пятровічу зусім нядаўна “Полымя” адшкадаваў роўна дзве старонкі, мінус плошча на фота і на біяграфічныя звесткі. З гэтага мы заключаем, што вядучага рэдактара славутага выдавецтва не цэняць, не захапляюцца ім, як паэтам, у той час як вершам галоўнага рэдактара заўсёды радыя. Калі адрынуць намёкі і жарты, то вершы Віктара Шніпа сапраўды мацнейшыя за вершы Дзмітрыя Пятровіча, да таго ж у літаратуры Шніп даўно і мае пэўны аўтарытэт не толькі як буйны чыноўнік, але і паэт з імем.

В последнее время постоянным читателям заметно, что на портале очень часто авторы обращаются к поэзии. Почему? Я могу ответить за себя – а где взять прозу? Мне не известны значимые произведения, к которым можно было бы обратиться. Возможно, я подсознательно сторонюсь прозаических текстов, опубликованных в журналах. Значит, нужно преодолеть себя и обратиться к ним. Буду считать, что это вопрос времени. Вторая причина – легкость восприятия стихотворений из-за их краткости. Большинство стихотворений и подборок, с которыми я знакомился в последнее время, оставили грустные впечатления. Но вот я нашел в журнале «Нёман» №1-2016г. подборку стихотворений Георгия Киселева. Я просто «проглотил» их одним махом. До этого я так же наслаждался стихами М.Башлакова.