«Тусклый свет из окна кухни достигал погреба. У Николая вдруг все похолодело внутри. Он мгновенно протрезвел, и почему-то очень ясно вспомнил, что оставил вчера вечером Вовку в погребе. Отгоняя дурные мысли, он в два прыжка оказался у занесенной снегом двери, которая была закрыта не полностью. Через узкую щель снег намело и внутрь. Николай рывком приподнял дверь, под собственной тяжестью опустившуюся в ледяную канавку, рванул ее на себя и замер: на пороге лежал Вовка…».

Александр НОВИКОВ, «Роковое застолье».
Вы тут: Главная»Рубрики»Писатели»Интервью»

Васіль Якавенка: нашы каштоўнасці для Чаргінца заўсёды былі чужымі

21/07/2017 в 12:07 Алесь Новікаў СПБ , скандалы , чиновники от литературы

+РУС.

Грубы выступ старшыні Саюза пісьменнікаў Беларусі Мікалая Чаргінца на прэс-канферэнцыі 11 ліпеня ў адрас членаў Саюза беларускіх пісьменнікаў Уладзіміра Арлова і Васіля Якавенкі ўзбурыў пісьменніцкую грамадскасць. Пасрэдны пісьменнік, які у асноўным вырабляў чытво, абазваў вядомых пісьменнікаў «хлопчыкамі ад пяра». Акрамя таго сказаў, што «яны адкрыта ўслаўляюць фашызм і патрабуюць назваць у Мінску вуліцу імем Вільгельма Кубе, генеральнага камісара Беларусі ў гады нацысцкай акупацыі». Абодва «хлопчыкі» ужо заявілі, што гэта хлусня. Калі М.Чаргінец не знойдзе пацвярджэнне сваім словам, то, падобна, ён проста ашальмаваў паважаных літаратараў.

 

Пісьменнік Васіль Якавенка пагадзіўся даць эксклюзіўнае інтэрв’ю для беларускага літаратурнага партала «ЛітКрытыка.by».

 

Васіль Якавенка і Мікалай Чаргінец

 

 

– Паважаны Васіль Цімафеевіч, вы ўжо крыху адышлі ад такога няўцямнага і неабгрунтаванага выпаду? М.Чаргінец заявіў, што шукае пацверджанне сваім словам у вашай кнізе. Ці знойдзе ён факты ў сваё апраўданне?

 

– Першая мая рэакцыя на гэты выпад калегі-літаратара – рогат ад нечаканасці і навізны аблуднага ў такім разе абвінавачвання.

 

Адно блізкія мне людзі са здзіўленнем пачалі дапытвацца, ці праўда гэта, што я прапаную аднавіць тут, на сваёй радзіме, фашызм і адну з вуліц у Мінску назваць іменем акупанта Кубэ?.. Тады я, шэльма ўтрапёны, ківаў ім, прымаючы гульню ў паддаўкі Чаргінца, бо тое абвінавачванне інакш мной і не ўспрымалася, – маўляў, усё праўда-праўда... я такі рэхнуўся, і першым гэта заўважыў і апавясціў усяму свету былы футбаліст Пінхасік, ён тады актыўна пасаваў сябрукам. Але ж мне хочацца быць карэктным і думаць, што Чаргінец ператаміўся ў інтрыгах і забіў не просты, а ганебны гол зусім не ў мае, а ў свае вароты!

 

Вядома, што ваша кніга «Пакутны век» была высока ацэненая пасля выхаду ў свет у 2006 годзе. Яна вытрымала не адно выданне. Многія літаратурныя крытыкі параўноўваюць раман не толькі з раманам «Война и мир», але і з «Апошнімі з магікан». Вельмі прыхільна паставіўся да яе, прачытаўшы (на рускай мове – «Надлом. Кручина вековая») Данііл Гранін. Ён пісаў: «Факты, якія прыведзены, не вельмі зручныя для прынятага афіцыйнага пункту гледжання як у самой Беларусі, так і ў Расіі. Але яны праўдзівыя, сумленныя і паказваюць жыццё ў непрычасаным гісторыкамі выглядзе».

 

Як вы лічыце, чаму М.Чаргінец праз столькі гадоў апалчыўся супрать вас? Што, на вашу думку, паслужыла прычынай яго нападак?

 

Я думаў над гэтым. І мне нават падказвалі прычыну, няйначай: гэты аўтар стварыў свой “раман”, як бы падобны на мой, але ў ім вобраз ката беларускага народа Кубэ трактаваў з іншых пазіцый. Ну і няхай бы, гэта яго права. Не аспрэчваю. Ён захаваў адкінутую ўжо на сметнік савецкую традыцыю і завучаную ваяўнічую рыторыку  Бэндэ ў пісьме. Наздароў’е! Іншага яму не дадзена… Толькі ўзнікае пытанне: у чым яму замінаў В.Якавенка са сваім знакавым, як той-сёй лічыць, творам “Пакутны век”?

 

Адказ тут прасцей знайсці, калі мы прыгадаем, што за размова ішла на той прэс-канферэнцыі. А вялася яна пра тое, якія творы Саюз пісьменнікаў Беларусі рэкамендуе або не рэкамендуе Міністэрству адукацыі для вывучэння ў школах і ВНУ. І тут Чаргінец пачуваў сябе гаспадаром становішча, калі наогул не героем Шыпкі.

 

Лагічна дапусціць, што яму край хацелася ўпхнуць у пералік таго, што рэкамендавалі, і свой той ці іншы раман. Прынамсі, рычагі ўплыву знаходзіліся ў ягоных руках.

 

Аднак яго нейк сумота брала, бянтэжыла прызнанне  ў грамадстве трылогіі “Пакутны век”. Дапусцім…

 

Цалкам можна дапусціць і нешта больш істотнае.

 

У апошнія гады ў Беларусі злёгку і далей болей пачаў вызначацца паварот грамадства да сваёй нацыянальнай гісторыі, культуры, тытульнай  мовы – каштоўнасцей, якія для Чаргінца заўсёды былі чужымі. І ён пачаў панікаваць не менш за агентаў “русского мира” і памкнуўся хоць як-небудзь супрацьпаставіць сябе гэтаму аб’ектыўнаму і гістарычна абумоўленаму працэсу беларусізацыі. Таму, адчуваючы сваю сілу ды сваю ўдаўнелую безнаказанасць, падтрымку ў некаторых прыўладных структурах ён і абрынуўся з галаслоўнымі і знішчальнымі, як яму відавочна  здавалася, абвінавачваннямі на тых пісьменнікаў, якія найбольш актыўна раскрывалі і прапагандавалі ў сваіх кнігах і публічных выступах беларускія нацыянальныя каштоўнасці. Але гэты дзеяч і тут не арыгінальны,  бо гісторыя беларускай літаратуры  памятае аглабельнага крытыка 30-х і пазнейшых гадоў, імя яго – Лукаш Бэндэ.

 

Магчыма, аднак, падобная версія паводзін Чаргінца не здольна ўсіх пераканаць. І не трэба… Тады падстаў для злоснага і абсурднага ўчынку гэтага сучаснага Бэндэ мы зусім не знойдзем, калі ён толькі не душэўна хворы.

 

Ведаю, што вы прэзентавалі нядаўна сваю кнігу на рускай мове ў Маскве. Хацелі прэзентаваць у Беларусі, нават атрымалі згоду старшыні Прэзідыума НАН Беларусі В.Гусакова, які даў даручэнне вучонаму сакратару Алесю Кавалені. Аднак усё застапарылася ў Івана Саверчанкі. Ці так гэта?

 

Алесь, я ўжо перастаў здзіўляцца ўсялякім дзіўным і дзікім прыгодам вакол майго рамана “Пакутны век”. Несуразіц шмат. І надараюцца яны таму, што нямала ў нас чытачоў, якія проста не прывыклі да такіх гранічна шчырых, неатрэсеных ад жыцця, праўдзівых рэчаў у літаратуры, як і да пазіцый ці нават канцэпцый нацыянальнай талерантнасці, згоды, суверэннасці асоб і іх думак, дзе ў аснове асноў ляжаць інтарэсы нацыі. Ляжыць клопат пра цывілізаваную супольнасць. Мы перасталі разумець свой народ і не навучыліся жыць проста без ворагаў за межамі сваёй сядзібы, за плотам… Ворагі павінны быць, бо яны заўсёды былі, і мы такія… насцярожлівыя, асцярожныя.

 

Сапраўды, былі намеры правесці прэзентацыю маіх выданняў “Пакутнага веку” ў Маскве і Мінску. Для вас будзе дзіўным, калі я скажу, што менавіта М.Чаргінец у Маскве закінуў слова, каб наладзілі тую прэзентацыю. Па іроніі выпадку…

 

Але, калі сучасныя масквічы ўзяліся чытаць кнігу, то нейкім графаманам ад літаратуры падалося, што я не ўпісваюся ў іх харавод, і яны мне сказалі: “Знаете, ваша трилогия раскрывает не российские ценности!” Я не стаў з імі спрачацца. Я не ставіў задачы раскрыцця расіўскіх каштоўнасцей. Як вы ведаеце, у маім творы паказаны беларускія і пераважна агульначалавечыя каштоўнасці. А гэта Маскве цяпер не цікава. Прэзентацыя  не адбылася. Наогул, пацёршыся там, я ўбачыў, што расійскія пісьменнікі вельмі змяніліся пад уплывам вялікадзяржаўнай рыторыкі. Няма ў іх ні дабрасардэчнасці, ні цяпла да нас.

 

Ну і радавала, безумоўна, падрыхтоўка да прэзентацыі маёй трылогіі ў бібліятэцы НАН Беларусі. Але ўжо за дзень да падзеі мне паведамілі, што яна адмяняецца. Вось табе і маеш, новы сюрпрыз.

 

Вы, Алесь, тут пералічылі імёны, якія, верагодна, мелі адносіны да гэтай дзеі ў НАН Беларусі. Уласна я арганізацыйнымі пытаннямі не займаўся, і для мяне застаецца таямніцай, хто прыклаў руку да адмены падрыхтаванай літаратурнай сустрэчы. Адно ведаю, на кіраўніка Інстытута літаратуры Івана Саверчанку, як і на вышэйшыя ўлады ў гэтай справе недарэчна ўскладваць “віну”.

 

– Даруйце, з вамі  ў Саюзе беларускіх пісьменнікаў яшчэ больш недарэчная гісторыя была. Вы выйшлі з той пісьменніцкай арганізацыі…

 

– Не-е, было інакш. Мяне адтуль выключылі з-за несупадзення пазіцый кіраўніцтва з маімі. Больш за тое, лічу, што нада мной учынілі грамадзянскую казнь, папярэдне моцна і безаглядна абылгаўшы і пасля шальмуючы. Але не будзем аспрэчваць іх права быць нядобрасумленнымі людзьмі. З’ява занядбання маралі сёння ўвогуле пашыраная.

 

– Васіль Цімафеевіч, цікава, як вы цяпер глядзіце на адзін і другі саюзы нашых пісьменнікаў?

 

– Вы правільна сказалі “нашых”. Але агульнага паміж імі – кот наплакаў! Нядаўна мне патэлефанаваў адзін паважаны прыяцель, пісьменнік таксама, і пачаў пераконваць у тым, што трэба стварыць трэці саюз, але каб ён быў ачышчаны ад брыдоты, скверны. Я сказаў, што гэта немагчыма, таму што самой прыродай прадугледжана іншае, і ёсць Бог і ёсць Д’ябал.

 

А калі так, то дзеля выхавання і падтрымкі сапраўдных талентаў, нам варта было б ліквідаваць пралік палітыкаў, якія на нашай памяці падтрымалі стварэнне “свайго” праўладнага саюза пісьменнікаў. Гэта вялікая недарэчнасць – яна спараджае і ўзмацняе раскол лепшых сіл нацыі і падтрымлівае варожасць палавінак, адной да другой і да цэлага. Уменнем раскалоць і прыдушыць тую ці іншую частку грамадства, асобных груп насельніцтва славіліся бальшавікі. Дарэчы, бліскуча прадэманстраваў  іх тактыку ў  гэтым і М.Чаргінец. Ну а нам навошта іхняя практыка?

 

Нам, дазвольце падкрэсліць, важна фарміраваць сёння і заўжды адзінае, моцнае грамадства, адзіны народ і паклапаціцца пра вышэйшую стадыю яго развіцця – нацыю. Гэта вельмі высокая мэта для ўсіх і кожнага, бо нічога ж больш прыгожага, багатага на скарбы духоўнай і матэрыяльнай культуры, на радасць быцця я не магу сабе ўявіць.

 

Гутарыў: Алесь Новікаў


 

Василий Яковенко: наши ценности для Чергинца всегда были чужими

 

Грубое выступление председателя Союза писателей Беларуси Николая Чергинца на пресс-конференции 11 июля в адрес членов Союза белорусских писателей Владимира Орлова и Василия Яковенко взбудоражили писательскую общественность. Посредственный писатель, который в основном производил чтиво, обозвал известных писателей «мальчиками от пера». Кроме того сказал, что «они открыто прославляют фашизм и требуют назвать в Минске улицу именем Вильгельма Кубе, генерального комиссара Белоруссии в годы нацистской оккупации». Оба «мальчика» уже заявили, что это ложь. Если Чергинец не найдет подтверждение своим словам, то, похоже, он просто оклеветал уважаемых литераторов.

 

Писатель Василий Яковенко согласился дать эксклюзивное интервью для белорусского литературного портала «ЛитКритика.by».

 

 

– Уважаемый Василий Тимофеевич, вы уже немного отошли от такого невразумительного и необоснованного выпада? Чергинец заявил, что ищет подтверждение своим словам в вашей книге. Найдет он факты в свое оправдание?

 

– Первая моя реакция на этот выпад коллеги-литератора – хохот от неожиданности и новизны ложного в этом случае обвинения.

 

Тут же близкие мне люди с удивлением начали спрашивать, правда ли это, что я предлагаю восстановить здесь, на своей родине, фашизм и одну из улиц в Минске назвать именем оккупанта Кубе?.. Тогда я, шельма одержимый, кивал им, принимая игру в поддавки Чергинца, ибо то обвинение иначе мной и не воспринималось, – мол, все правда-правда... я таки рехнулся, и первым это заметил и известил всему миру бывший футболист Пинхасик, он тогда активно пасовал друзьям. Но мне хочется быть корректным и думать, что Чергинец переутомился в интригах и забил не простой, а позорный гол вовсе не в мои, а в свои ворота!

 

– Известно, что ваша книга «Пакутны век» была высоко оценена после выхода в свет в 2006 году. Она выдержала не одно издание. Многие литературные критики сравнивают роман не только с романом «Война и мир», но и с «Последними из могикан». Очень благосклонно отнесся к ней, прочитав (на русском языке – «Надлом. Кручина веков») Даниил Гранин. Он писал: «Факты, которые приведены, не очень удобны для принятого официальной точки зрения как в самой Беларуси, так и в России. Но они правдивы, честны и показывают жизнь в непричесанном историками виде».

 

Как вы считаете, почему Чергинец через столько лет ополчился против вас? Что, по вашему мнению, послужило причиной его нападок?

 

– Я думал над этим. И мне даже подсказывали причину, не иначе: этот автор создал свой "роман", как бы похожим на мой, но в нем образ палача белорусского народа Кубе трактовал с иных позиций. Ну и пусть бы, это его право. Не оспариваю. Он сохранил отброшенную уже на мусорку советскую традицию  и заученную воинственную риторику Бэндэ в письме. На здоровье! Иного ему не дано… Только возникает вопрос: в чем ему мешал В.Якавенко со своим знаковым, как кое-кто считает, произведением "Пакутны век"?

 

Ответ здесь проще найти, если мы вспомним, о чем шла речь на той пресс-конференции. А велась она о том, какие произведения Союз писателей Беларуси рекомендует или не рекомендует Министерству образования для изучения в школах и вузах. И тут Чергинец чувствовал себя хозяином положения, если вообще не героем Шипки.

 

Логично предположить, что ему крайне хотелось впихнуть в перечень того, что рекомендовали, и свой тот или иной роман. По крайней мере, рычаги влияния находились в его руках.

 

Однако его как-то печаль берет, смущает признание в обществе трилогии "Пакутны век". Допустим…

 

Вполне можно допустить и нечто более существенное.

 

В последние годы в Беларуси слегка и дальше больше начал определяться поворот общества к своей национальной истории, культуре, титульному языку – ценностям, которые для Чергинца всегда были чужими. И он начал паниковать не менее агентов "русского мира" и собрался хоть как-нибудь противопоставить себя этому объективному и исторически обусловленному процессу белорусизации. Поэтому, чувствуя свою силу и свою закарелую безнаказанность, поддержку в некоторых провластных структурах он и обрушился с голословными и уничтожающими, как ему явно казалось, обвинениями на тех писателей, которые наиболее активно раскрывали и пропагандировали в своих книгах и публичных выступлениях белорусские национальные ценности. Но этот деятель и здесь не оригинален, ибо история белорусской литературы помнит оглобельного критика 30-х и более поздних лет, имя его – Лукаш Бэндэ.

 

Возможно, подобная версия поведения Чергинца не способна всех убедить. И не нужно… В таком случае, оснований для злостного и абсурдного поступка этого современного Бэндэ мы вовсе не найдем, если он только не душевнобольной.

 

– Знаю, что вы представили недавно свою книгу на русском языке в Москве. Хотели презентовать в Беларуси, даже получили согласие председателя Президиума НАН Беларуси В.Гусакова, который дал поручение ученому секретарю Александру Ковалене. Однако все застопорилось у Ивана Саверченко. Так ли это?

 

– Александр, я уже перестал удивляться всяким странным и диким приключениям вокруг моего романа "Пакутны век". Несуразиц много. И случаются они потому, что немало у нас читателей, которые просто не привыкли к таким предельно искренним, не отряхнутым от жизни, истинным вещам в литературе, как и к позициям или даже концепциям национальной толерантности, согласия, суверенности личностей и их дум, где в основе основ лежат интересы нации. Лежит забота о цивилизованном сообществе. Мы перестали понимать свой народ и не научились жить просто без врагов за пределами своей усадьбы, за забором... Враги должны быть, так как они всегда были, и мы такие... настороженные, осторожные.

 

Действительно, были намерения провести презентацию моих изданий "Пакутнага веку" в Москве и Минске. Для вас будет странным, если я скажу, что именно Н.Чергинец в Москве закинул слово, чтобы устроили ту презентацию. По иронии случая…

 

Но, когда современные москвичи взялись читать книгу, то каким-то графоманам от литературы показалось, что я не вписываюсь в их хоровод, и они мне сказали: "Знаете, ваша Трилогия раскрывает не российские ценности!» Я не стал с ними спорить. Я не ставил задачи раскрытия российских ценностей. Как вы знаете, в моем произведении показаны белорусские и преимущественно общечеловеческие ценности. А это Москве сейчас не интересно. Презентация не состоялась. Вообще, потершись там, я увидел, что российские писатели очень изменились под влиянием великодержавной риторики. Нет у них ни добросердечности, ни тепла к нам.

 

Ну и радовала, безусловно, подготовка к презентации моей трилогии в библиотеке НАН Беларуси. Но уже за день до события мне сообщили, что она отменяется. Вот тебе и раз, новый сюрприз.

 

Вы, Александр, здесь перечислили имена, которые, вероятно, имели отношение к этому событию в НАН Беларуси. Собственно я организационными вопросами не занимался, и для меня остается тайной, кто приложил руку к отмене подготовленной литературной встречи. Одно знаю, на руководителя Института литературы Ивана Саверченко, как и на высшие власти в этом деле неуместно возлагать "вину".

 

– Извините, с вами в Союзе белорусских писателей еще более нелепая история была. Вы вышли из той писательской организации...

 

– Не-ет, было иначе. Меня оттуда исключили из-за несовпадения позиций руководства с моими. Более того, считаю, что надо мной совершили гражданскую казнь, предварительно сильно и безоглядно аболгавши и после шельмуя. Но не будем оспаривать их право быть недобросовестными людьми. Явление упадка морали сегодня вообще расползлось широко.

 

– Василий Тимофеевич, интересно, как вы теперь смотрите на один и другой союзы наших писателей?

 

– Вы правильно сказали "наших". Но общего между ними – кот наплакал! Недавно мне позвонил один уважаемый приятель, писатель тоже, и начал убеждать в том, что нужно создать третий союз, но чтобы он был очищен от мерзости, скверны. Я сказал, что это невозможно, потому что самой природой иное предусмотрено, и есть Бог и есть Дьявол.

 

А если так, то ради воспитания и поддержки настоящих талантов, нам следовало бы устранить просчет политиков, которые на нашей памяти поддержали создание "своего" провластного союза писателей. Это большая нелепость – она порождает и усиливает раскол лучших сил нации и поддерживает вражду половинок, одной к другой и к целому. Умением расколоть и придушить ту или иную часть общества, отдельных групп населения славились большевики. Кстати, блестяще продемонстрировал их тактику в этом и Чергинец. Ну а нам зачем их практика?

 

Нам, позвольте подчеркнуть, важно формировать сегодня и всегда единое, сильное общество, единый народ и позаботиться о высшей стадии его развития – нации. Это очень высокая цель для всех и каждого, ибо ничего же более прекрасного, богатого на сокровища духовной и материальной культуры, на радость бытия я не могу себе представить.

 

Беседовал: Александр Новиков

Оставить комментарий (0)
Система Orphus

Нас считают

Рейтинг@Mail.ru

Откуда вы

free counters
©2012-2018 «ЛитКритика.by». Все права защищены. При использовании материалов гиперссылка на сайт обязательна.