ЛитКритика.by

Думаю, трудно оспорить мудрость Востока. Не одну тысячу лет назад грамотные люди высказывали такое, что и сейчас актуально. Абу-ль-Аля аль Маарри – арабский поэт, философ и филолог (973–1057) отзывается в своем стихотворении о придворных поэтах. Других тогда не было. Это как наши пииты и прозаики из Союза писателей Беларуси. Посмотрите, какими эпитетами награждает философ, – а, по сути, здесь критик, – «напев, подобный жужжанию мух», «обитатели мглы», «рыскучие волки, чья пища – хвалы и хулы» (это замечательно!). Поэты «вредоноснее захватчиков».

Открывая газету «ЛіМ», очень быстро оказываюсь на странице поэзии. Собственно, я больше предпочтение отдаю именно поэзии, поскольку белорусскую прозу, которая могла бы удовлетворить мои литературные потребности, почти не нахожу. Пожалуй, одно из последних открытий это Арына Гардзей и ее «Паслушніца». В этот раз мне повезло: в последнем номере газеты (№34, август 2015) представлена подборка стихотворений Ольги Нориной, которые доставили мне истинное удовольствие. Прекрасно понимаю, что отзываясь подобным образом о творчестве какого-либо поэта, я навлекаю на себя некоторую неприязнь других, с кем знаком.

Третий месяц пошел, как "начальник" «ЛіМаразма» ушел в отпуск. Я заглядываю периодически в газету «ЛіМ», но читать почти нечего. Сейчас открыл последний 31-й номер газеты на сайте холдинга. Привлекла внимание рубрика «Поэзия» – дебют. Как не прочесть, может, редакторы предлагают молодые дарования. О-о-очень долго читал каждого из двух авторов, по нескольку раз. Печалька получилась: в такой поэзии я не понимаю ровным счетом ничего. Но, несмотря на то, что может прибежать какой-нибудь Суходрищев и прокричать: «Странное у тебя представление о поэзии, механически разбираешь стихотворения!..» я буду разбирать творчество дебютантов.

Я думаў, што ўжо ніколі не буду атрымліваць лістоў, акрамя афіцыйных. Але памыліўся. Міхасю Башлакову чытаюць па тэлефоне артыкулы з беларускага літаратурнага партала, а ён мне часам піша выдатныя лісты. Выдатныя яны праўдай, яго праўдай. Вось і цяпер, ён даслаў чарговы ліст. Нагодай стаў артыкул «Игорь Карпенко: «в отечественной литературе не хватает громких имен». Паэт прыклаў да ліста падборку сваіх вершаў пра паэзію. Такія адкрыцьці вельмі карысныя іншым паэтам, – асабліва, пачаткоўцам, – і крытыкам. Бо асноўная слова ў іх «душа». І тут таленавіты паэт, лічу, жывы беларускі класік, адкрывае сваю душу. Не ўсім могуць спадабацца некаторыя радкі, але яны шчырыя. Вельмі кранае верш «Зла людзям я не рабіў».

Бывают ли преступления в литературе? Ответ я знаю точно – да, бывают. В нашей литературе, и даже в современной. И не только преступления перед самой литературой, но и уголовные. И творят их так называемые «чиновники от литературы». А я бы еще точнее назвал – садисты от литературы. И не Владимир Некляев был первым, кого преследовали даже в уголовном порядке в те времена, когда он занимал три кресла. Только бегство из страны и сращивание с политикой не позволили ему оказаться там, где он и должен был находиться. По-моему, настало время не только задавать риторические вопросы, но и спрашивать с тех, кто уничтожает литературу, спрашивать с чиновников, которые таинственным образом продолжают финансировать убыточные коллективы, относящиеся к литературе и издательству книг.

Мой дзед, Міхаіл Южык Мой дзед застаўся маладым. Ён Мішам быў, як я. Пайшоў звычайным радавым, наўкол вайна. Я ўсё жыццё яго не знаў, ды верыў, што калісь ён вернецца з вайны назад, каб з намі жыць. Аднак сумуе навіна: з зямлі ніхто не ўстаў, мой дзед, калі прыйшла вайна, у бітве паў. Ён пад Смаленскам недзе знік без крыжа і груда. Што думаў ён у гэты міг – скажы, вада. І бацьку ў Гомелі майго выхоўвалі дзядзькі, дзе Сож чароўнаю ракой цячэ ў стагі. апрель-2015 *** Ты праходзіш забітым салдатам па палях абгарэлых сваіх. Не загладзіш, не выправіш страты, Толькі позірк прыпыніш на іх. Ты ўжо прывід. Ні рукі, ні ногі На зямлі не пакінуць слядоў. Сваім справам судзя самы строгі, Праплываеш над пожнямі зноў.

Жывапіс асенняга пажару. Снежаньская графіка лясоў. Над выжарай – жаўры, а ў імшарах – смутак журавовых галасоў. І ў тым свеце, між лясоў і гацяў - колькі мне адпушчана пражыць, - не стамлюся бачыць і здзіўляцца, захапляцца, слухаць і любіць. Адыйду, як лісце адыходзіць пад крысо завейнае зімы. Застануся толькі у прыродзе я пад імем вечным Шар Зямны. Першы ліст і першая завея... Я слязы гаручай не ўтаю, як душа ад шчасця анямее, і як заварожаны стаю. І ў тым свеце, між лясоў і гацяў – колькі мне адпушчана пражыть, - не стамлюся бачыць і здзіўляцца, захапляцца, слухаць і любіць.

Совсем недавно стало ясно, что я не разбираюсь в поэзии. В мое настроение вплелись грусть и отчаяние. Как ни старался я критиковать конкретные произведения поэтов, мне говорили – ты не разбираешься в поэзии, не критикуй. Это звучало как приговор. От таких слов не только грустно становилось, – это полбеды, – но и обидно. До слез. Я ощущал себя в некоторой степени неполноценным – другие могут, а я… «Разве только, что «слезы меня [не] душат и [не] капают», – успокаивала иногда мысль.

У афіцыйных літаратурных колах апошняе дзесяцігоддзе модным стаў штамп пра тое, што кнігі, выдадзеныя "саматугам", а не ў спецыялізаваных дзяржаўныхвыдавецтвах, быццам бы другасныя ў літаратуры. "Быццам бы", таму што ў часы, трошкі ранейшыя, амаль усім пісьменнікам даводзілася збіраць грошы або шукаць спонсараў, каб рэалізаваць створанае, а суадносіны крытэрыяў узроўню творчасці і чалавечага фактару ў дэкларавана-мастацкіх выдавецтвах усім пісьменнікам добра вядомыя. Зрэшты, размова не пра тое, што нельга змяніць, а пра тое, што зроблена.

«У Выдавецкiм доме «Звязда» заснавалi серыю «Светлыя знакi: паэты Кiтая». Зборнiкi, якiя выходзяць у ёй, дыхтоўна аформленыя, але невялiкага фармату, гэта значыць, даступныя любому пакупнiку. З гэтай серыi пазнаёмiмся з дзвюма кнiгамi, якiя прадстаўляюць легендарных паэтаў Ду Фу i Ван Вэя. «Священномудрый пиит» Ду Фу жыў у восьмым стагоддзi, адлюстроўваючы ў сваiх вершах i ўласны трагiчны лёс (выгнанне, палон, беднасць), i лёс народа. Вось варыяцыi на тэму верша Ду Фу ў выкананнi Навума Гальпяровiча»: