Сцвярджаюць гісторыкі і мовазнаўцы
Што паступова сціраюцца грані нацый
І, нібыта як перажытак,
            аджыць павінна абавязкова
Мова маці маёй – беларуская мова…
Што мне, як імя ўласнае, блізкая і знаёмая,
Што па жылах маіх цячэ
                      і сонным Сажом і Нёманам.

Рыгор БАРАДУЛІН
Вы тут: Главная»Рубрики»Литература»Отзывы»

Бахаревича "отстегали" в газете "ЛіМ». За что?

08/10/2019 в 14:10 Алесь Новікаў "ЛіМ"

 

Если бы я не читал достаточно аргументированную критику Миколы Колядного на произведение В.Мартиновича «Ночь», то принял бы его разгромный отзыв в газете «Літаратура і мастацтва» №39-2019 о книге Бахаревича «Мае дзевяностыя» за чистую монету. «А ты з пакаленнем?» – так называется статья. Меня не покидает ощущение заказа.

 

В отзыве мало говорится о произведении. Автор больше рассказывает о своих эмоциях, по отношению к отдельным фрагментам текста. Таким образом, показательная порка строится на цитатах, которые выгодны зоилу. Более того, Колядный щедро пересыпает отзыв собственной философией. Вводится мудреный оборот – «психосоматические факторы бытия». Понимание этого для мозга равносильно воздействию свето-шумовой гранаты. Поскольку Бахаревич факторы, придуманные Колядным, или не учитывает, или воспринимает скептично, а акцентирует внимание на реальных, физических отношениях, то рецензент делает вывод – такое видение окружающего мира означает довольно спорную авторскую позицию.  

 

Возмущается автор отзыва и тем, что Бахаревич «выискивает лучшее в мировой литературе, находит образцы и принимает их за ориентиры». Позвольте, но этим занимаются и занимались многие известные и знаменитые писатели. Взять хоть Пушкина.

 

Не стану комментировать прыть, с какой Колядный защищает народ (народные массы). Он приписывает Бахаревичу бытовое мышление и стандартную культуру толпы, т.е., того же народа. И вообще, «тексты Бахаревича не зажигают и не искрятся». Возможно, это и происходит по отношению к Колядному. Однако у меня есть положительные отзывы об автобиографическом романе Бахаревича, который, возможно, является лучшим нон-фикш автора. А вот о книге Колядного с проблемным названием «Судуманне» («сораздумье») было сказано однозначно – бред.

 

«Судуманне» – книга, в которой нет мужского и женского рода, автор рисует странные взаимоотношения и приключения разумных существ без плоти и показывает их феноменальный мир. Фантастическая повесть, в которой автор использует много устаревшей и диалектной лексики – в конце книги даже есть специальный словарик».

 

Критикуя роман В.Мартиновича «Ночь», Колядный отметил: «Но «Ночь» – и довольно быстро – убеждает: автор – бог, который создает отличительный мир для героя, а этого – по своему образу и подобию». Здесь ничего удивительного нет. Лишь следует добавить к образу и подобию – «с определенной вероятностью». Тоже можно сказать и о книге Колядного.

 

О внутреннем содержании М.Колядного говорит следующее высказывание:

 

«Выйти из темноты к свету – трудно. Особенно, если она внутри.

 

Истинные Законы нашего существования определенны Богом и нам неизвестны. Еще никто в мире не объяснил Их! И не объяснить! Мнений – уйма. Обманчивых, нелепых, карикатурных. К сожалению, вера в них – пакостит и отравляет.

 

Чтобы не поддаться – лучше отвергать».

(Из критики «Ночи»).   

 

Понятно, что подобные установки влияют на восприятие текстов. Предлагаю читателям статью М.Колядного.

 

Александр Новиков (#алесьновікаў)

 

***

 

Мікола Калядны (фота з ФБ)

 

А ты – з пакаленнем?

 

«...прапушчаны этап у разьвіцьці абавязкова адгукнецца пустотамі, глупствам і сьмешнай самаўпэўненасьцю».

(А. Бахарэвіч «Мае дзевяностыя», Мінск, А.М. Янушкевіч, 2018, с. 158)

 

Кожны хоча здавацца лепш, чым ёсць на самай справе. У Альгерда Бахарэвіча гэтае імкненне найбольш выяўляецца праз мастацкую афарбоўку ўласнага вобраза. Ягоныя «Мае дзевяностыя» – больш «мае», чым «дзевяностыя». Яно і зразумела: успаміны – з’ява прыватная, нават інтымная. Напрыклад, ажно цягам цэлага раздзела аўтар выкладае ўласныя жыццёвыя прынцыпы, дае разнастайныя тлумачэнні, пераконваючы чытача ў сваёй незвычайнасці і бунтоўнасці. Да высокіх сфер, у эмпірэі ён не сягае, робячы акцэнт на рэальных, фізічных стасунках. Псіхасаматычныя фактары быцця альбо не ўлічвае, альбо ўспрымае скептычна. Менавіта такое бачанне навакольнага свету вызначае досыць спрэчную аўтарскую пазіцыю.

 

Альгерд Бахарэвіч – тыповы прадстаўнік свайго пакалення. Ніводнае іншае ні дагэтуль, ні пасля не мела такой апантанасці і прагі да самавызначэння: «I гэтая беспакаранасъць толькі дадавала ўпэўненасьці ды нахабства». Што ў кнізе сапраўднае, а што ўяўнае – невядома. У аўтара было некалькі шляхоў, але выбраў ён толькі адзін – літаратуру. Астатнія прадэманстравалі сваю марнасць і бесперспектыўнасць. Уся кніга насыпа­на абгрунтаваннямі таго, што прыгожае пісьменства – яго пакліканне: «Я хацеў быць пісьменьнікам»; «Я пісаў бы ня горш заўсіх гэтых убогіх сацрэалістаў».

 

Жыццёвыя шуканні і шчыраванні набываюць асаблівы сэнс, калі ўсведамляецца іх абумоўленасць. Магія літаратуры неспасціжная. Яна выбірае творцу, а не наадварот. Памыляюцца і пакутуюць тыя, хто лічыць інакш. Яны паказваюць рух цела, а не духу, фарміруючы вузкае прадметнае мысленне. Вонкавая актыўнасць, піяр, рэклама могуць надаць прывабнасць і папулярнасць такой творчасці, але зрабіць яе вялікай не ў стане. Выращальнае значэнне мае не колькасць атрыманых ве­даў, а характар і скіраванасць.

 

Цяпер беларуская літаратура перажывае такі перыяд, калі ранейшыя першыя сышлі, а для новых час яшчэ не наспеў. Пакуль што дзейнічаюць другія, трэція, чацвёртыя... Таленавітыя, яркія, адметныя. Алене першыя, не вядоўцы! Таму многія сучасныя літаратары маглі б быць больш абачлівыя. У гэтым сэнсе тыповым з’яўляецца (анты)прыклад Альгерда Бахарэвіча: «Замест літаратурыцёмнае, няўцямнае мармытаньне чалавека з васьмідзясятых, няздарная спроба выказаць дух часу з дапамогай мастацтва як ён яго разумее...» – гэтак ён выказваецца пра аднаго з пісьменнікаў.

 

90-я былі для Бахарэвіча самым актыўным і вызначальным перыядам: адчыніліся каналы ведаў, узрасло інфармацыйнае спажыванне, з’явілася шмат магчымасцей: «...а ў мяне было выразнае адчуваньне, што я змарнаваў свае дзевяностыя...». Гэтае пачуццё народзіць недахоп уласных ідэй, мастацкія запазычанні і кампілятыўнасць, што адлюструецца затым у літаратурнай творчасці. Ён вышуквае лепшае ў сусветнай літаратуры, знаходзіць узоры і прымае іх за арыенціры. Але творчыя высілкі не выглядаюць наватарскімі: адбываецца капіраванне арыгінальных падыходаў і метадаў класікаў і тым самым парушаецца гармонія аповеду. Метафары і параўнанні прымушаюць згадаць тургенеўскіх паненак, якія замест «высморкалась» казалі «обошлась посредством платка».

 

«2000-я вярнулі літаратуры яе арыгінальнасьць і таямніцу» – высноўвае аўтар. Праграму пісьменніцтва ён спісвае з сябе, лічачы свой шлях прыкладным. Гэта бачыцца вынікам абсалютызацыі ўласнага імператыву, выразным сімптаматычным этапам рэзанёрства. Увогуле, класічны выпадак, калі творца лічыць, што ўвесь свет і ўся літаратура круцяцца вакол яго.

           

Апраўдаць можна ўсё, асабліва за кошт іншых. Менавіта гэта робіць Альгерд Бахарэвіч, калі разважае пра сваю «гарадзкую беларускую мову». Раней («Натураль­ная афарбоўка», 2003) ён лічыў яе «мясцовай» (!). Аўтар вырашыў заваяваць свет крайнім эгацэнтрызмам, але хутка высіліўся. «Я ня ведаю, адкуль я такі ўзяўся...» – заяўляе ён. Навідавоку бытавое мысленне і стандартная культура натоўпу. Развагі – трывіяльныя, без навізны і адметных ідэй. Некаторыя выразы – вулічнага ўжытку, гучныя, настраёвыя. Аўтар скеміў, што зручней валіць усё на народ: маўляў, гэта ён, безаблічны, сам вінаваты. Як успрымаць такі прасцяцкі абавацельскі закід? Усё-такі нешта не дадумаў чалавек! Вельмі добра з Берліна паглядаць на Беларусь і, пыхкаючы люлькай (як Гюнтэр Грас), разважаць пра «цывілізацыйны выбар» нацыі і «эўрапейскасьць» тарашкевіцы.

 

Але ж тарашкевіца – гэта не толькі пісанне і маўленне, але і ўнутраны стан, адметны лад мыслення. Вывучыць правілы, напрактыкавацца ў карыстанні – адно, адчуць жа сэнс слова – другое. Вялікія спадзяванні – на спадчыну, на літаратурную класіку, асабліва 20-30-х гадоў XX стагоддзя, калі беларуская мова сапраўды квітнела. Вельмі здзіўляе, што студэнт філалагічнага факультэта БДПУ які збіраўся стаць пісьменнікам, не зразумеў і не засвоіў належным чынам асаблівасці гэтага нацыянальнага перыяду. Таму тэксты Бахарэвіча не запальваюць і не іскрацца, не дыхаюць напоўніцу. Тарашкевіца ў ягоных творах карабаціцца ад моўных інверсій, паўтораў, штучнасці і грувасткасці сказаў, прыпадабленняў да чужога, русізмаў, шматлікіх мацюкоў... Альгерд Бахарэвіч нібыта ганарыцца тым, што «...мая артадаксальная беларуская з уплеценымі ў яе мацернымі слоўцамі была нечым унікальным на наших абшарах», а папулярнасці дадавала «самое спалучэньне сьвятой беларускай мовы Купалы і Коласа з нявінна-мацерным “б...”».

 

Мабыць, ён лічыць, што такія прызнанні здольны расчуліць чытача і ўпрыгожыць разважанні. Чаго чакаць ад такога падыходу? Якая мастацкая фаўна ўзрасце на гэтай глебе? Што за літаратура з’явіцца тут? Ужо дакладна: не высокага і тым больш не касмічнага ўзроўню.

 

Мікола КАЛЯДНЫ

Оставить комментарий (2)

Поделиться в соц.сетях:

Система Orphus

Нас считают

Рейтинг@Mail.ru

Откуда вы

free counters
©2012-2019 «ЛитКритика.by». Все права защищены. При использовании материалов гиперссылка на сайт обязательна.