"Одна из немногих новостей, которыми люди не перестают восхищаться снова и снова, – это известие о том, что они скоты".

Анатолий Андреев, "Маргинал"
Вы тут: Главная»Рубрики»Общество»

Момант ісціны для міністра

11/01/2018 в 18:01 Міхась Скобла журналы , беларуская мова

 

+РУС

 

У пераднавагодняй святочнай сумятні мала хто заўважыў адну страту – са спісу фінансаваных дзяржавай перыёдыкаў знік часопіс «Вожык». Хтосьці з інтэрнэт-аптымістаў нявесела пажартаваў: маўляў, абленаваўся той "Вожык", цяпер давядзецца пакруціцца. На жаль, я тут далёка не аптыміст і лічу, што ілюстраваны сатырычны часопіс з накладам менш за тысячу асобнікаў выжыць у нашай сітуацыі папросту не зможа. Як гавораць у народзе, круці не круці – мусіш памярці.

 

I гэта, вядома, засмучае. Па-першае, "Вожык" адзіны сатырычны часопіс у Беларусі, часопіс-доўгажыхар – выходзіў з 1945 года. Па-другое, ён быў паслядоўна беларускамоўны – і ў змрочныя сталінскія часы, і ў пацешныя хрушчоўскія, калі адмова ад нацыянальных моў мусіла паскорыць хаду савецкага народа да камунізму, і ў часы цяперашняга малаўцямнага (асабліва для СМІ) двухмоўя.

 

За семдзесят два гады "Вожык", вядома ж, перажываў і росквіты, і заняпады. Я памятаю часы, калі часопіса было не дакупіцца ў шапіках "Саюздруку", калі свежы нумар ішоў нарасхват у электрычках, калі ўдалыя і смелыя карыкатуры Кастуся Куксо (цяпер прызнаны класік шаржу жыве і працуе ў Маскве), Аляксандра Каршакевіча і Анатоля Гармазы разляталіся па абшары ад Белавежы да сібірскай тайгі. Па "Вожыку" нашы суседзі вывучалі беларускую мову – як па песнях "Песняроў"!

 

З "Вожыкам" доўгія гады супрацоўнічалі Рыгор Барадулін і Ніл Гілевіч – непераўзыдзеныя майстры вершаванага выспятка, ад якога не аднойчы вохкалі і чухаліся розныя "хрыстапрадаўцы, адшчапенцы, юды, пярэваратні, выпаўзні, прыблуды, фальшыўцы, прайдзісветы, ашуканцы, рабаўнікі, зладзюгі, ліхвяры, манкурты, прыхвасні, прыстасаванцы, урвіцелі, хапугі, махляры" (класіфікацыя Ніла Сымонавіча).

 

Хіба ўсе яны вывеліся дарэшты ці пайшлі на звод? Мабыць жа, не. Па-ранейшаму, пладзяцца і размнажаюцца. I цяпер мецьмуць яшчэ больш камфортныя ўмовы для гэтага – без калючак "Вожыка", прыгаворанага Міністэрствам інфармацыі да галоднай смерці. Хоць чыноўнікі перакананыя – часопіс, які апошнім часам дэманстраваў нядрэнныя паказчыкі ў гаспадарчай дзейнасці, выжыве і без іх дапамогі.

 

Гадоў сорак "Вожык" выдаваў сваю сатырычна-гумарыстычную бібліятэчку. З сотняў выдадзеных у ей кніжак згадаю толькі адну – "Сказ пра Лысую Гару" Францішка Ведзьмака-Лысагорскага. Дайце веры, выдадзеная стотысячным накладам паэма пра дачныя прыгоды беларускіх пісьменнікаў стала сапраўдным бестселерам, яе чыталі ў застоллях і вясковых клубах, абмяркоўвалі ў лазнях і ва ўладных кабінетах. Рэдакцыі давялося ў спешным парадку дадрукоўваць дадатковы наклад, які таксама не заляжаўся ў шапіках.

 

Здавалася б, часопіс з такімі традыцыямі і ў незалежнай краіне знойдзе сваё месца пад сонцам. Бо, як вядома, і на ім ёсць плямы. Але, як аказалася, сёння ў нас няма патрэбы крытыкаваць заганы ў дзяржаве. Спачатку "Вожык", які вёў свой радавод ад часопіса-плаката "Раздавім фашысцкую гадзіну", бясстрашна памкнуўся кальнуць сяго-таго з высокапастаўленых чыноўнікаў, але хутка быў пасаджаны на жорсткі ашыйнік. "Вожык" у ашыйніку – вартае жалю відовішча, і пачаў ён на вачах мізарнець. Здаецца, з 2009 года часопіс стаў квартальнікам, потым выходзіў раз на паўгода. Пасля былі не дужа настойлівыя спробы рэанімаваць выданне, але беспаспяхова. Нездарма ў народзе гавораць: толькі ляж пад абразы, адпявалы знойдуцца.

 

Адпявалам "Вожыка" бачыцца мне Міністэрства інфармацыі. Прызнацца, не чужое мне амаль тры гады я там адпрацаваў якраз у аддзеле перыядычных выданняў. Дык вось падчас маёй службы (1995-1998) спіс падтрыманых з дзяржбюджэту беларускамоўных газет і часопісаў налічваў 43 пазіцыі. Цяпер іх амаль удвая менш – 23. Паступова і неяк незаўважна зніклі з інфармацыйнай прасторы дзіцячая газета "Раніца", маладзёвая "Чырвоная змена" часопіс "Спадчына". Дайшла чарга і да "Вожыка"

 

Калісьці ў ім, папулярным і ганарарным, друкаваўся і Алесь Карлюкевіч – сённяшні міністр інфармацыі, чыё імя цяпер нават на вокладках кніг пішацца цалкам - Аляксандр Мікалаевіч Карлюкевіч. Як жа так сталася, што мы, колішнія аўтары "Вожыка" апынуліся сёння па розныя бакі барыкад? "Вожык" ацалелы нават пры міністры Замяталіне, які лічыў з’яўленне беларускай нацыі гістарычнай памылкай бальшавікоў, можа памерці пры міністры-пісьменніку, які напісаў столькі прыгожых слоў пра любоў да радзімы ў сваіх краязнаўчых кнігах…

 

 

А яшчэ пісьменнік-краязнавец Алесь Карлюкевіч раней, да прызначэння на начальніцкія пасады, ахвотна публікаваўся ў рэгіянальных перыёдыках. З цікавымі, трэба прызнаць, даследаваннямі. Сёння краязнауца-міністра там мусілі б перакладаць, бо абласны і раённы друк амаль цалкам перайшоў на рускую мову. Бываючы на малой радзіме, я з жалем гартаю зэльвенскую раёнку "Праца", ваўкавыскі "Наш час", "Гродзенскую праўду" – беларуская мова там толькі у назвах. Такой непрыхаванай русіфікацыі мясцовага друку нават у савецкія часы не было.

 

Ці магчыма спыніць гэты пагібельны працэс? Мяркую, што магчыма. Выказаўся жа нядаўна кіраўнік краіны ў падтрымку беларусізацыі ("не германізацыю ж у Беларусі праводзіць"). Дык хай бы шаноўны Аляксандр Карлюкевіч разаслаў па падведамасных яму рэдакцыях акуратненькае такое міністэрскае папярэджанне пра няправільнае разуменне двухмоўя, перагібы на месцах і г.д. Рэдактары – людзі кемлівыя, зразумелі б з паўслова. Толькі ці прычакаюць яны такога паслання?

 

Думаецца, для міністра Аляксандра Карлюкевіча настаў своеасаблівы момант ісціны – ці яго рукамі па-ранейшаму будуць душыцца беларускамоўныя выданні, ці ён, скарыстаўшы спрыяльныя павевы ў дзяржпалітыцы, зможа змяніць сітуацыю да лепшага. Ці ўжо і раённы друк міністру не падначальваецца?

 

Што да няшчаснага "Вожыка", то прыгадваецца пачутая аднойчы ў Балгарыі гісторыя. Ёсць на балгарскім узбярэжжы гарадок Залатыя Пяскі з цёплым морам і мяккім, як праз дробнае сіта прасеяным, пяском. Але там доўга не маглі зрабіць курорт, бо ў прыбярэжных вінаградніках вяліся змеі, якія выпаўзалі на пляжы і адпалохвалі адпачыннікаў. Ha іх палявалі, іх труцілі – нічога не дапамагала. I тады нехта прывёз у Залатыя Пяскі вожыкаў. Праз год там не засталося ніводнага гада...

 

"Вожык" у Беларусі патрэбны. Не станьце ж яго далакопам, шаноўны міністр Аляксандр Карлюкевіч!

 

Міхась Скобла

«Народная Воля», №3-09.01.2018г.

 


 

Момент истины для министра

 

В предновогодней праздничной суматохе мало кто заметил одну потерю – из списка финансируемых государством периодических изданий исчез журнал «Ежик». Кто-то из интернет-оптимистов невесело пошутил: мол, обленился тот "Ежик", теперь придется покрутиться. К сожалению, я здесь далеко не оптимист и считаю, что иллюстрированный сатирический журнал с тиражом менее тысячи экземпляров выжить в нашей ситуации просто не сможет. Как говорят в народе, крутись не крутись, а умереть должен.

И это, конечно, огорчает. Во-первых, "Ежик" единственный сатирический журнал в Беларуси, журнал-долгожитель – выходил с 1945 года. Во-вторых, он был последовательно белорусскоязычный – и в мрачные сталинские времена, и в забавные хрущевские, когда отказ от национальных языков должен ускорить ход советского народа к коммунизму, и во времена нынешнего малопонятного (особенно для СМИ) двуязычия.

За семьдесят два года "Ежик", конечно же, переживал и процветания, и упадки. Я помню времена, когда журнал было не купить в киосках "Союзпечати", когда свежий номер шел нарасхват в электричках, когда удачные и смелые карикатуры Константина Куксо (ныне признанный классик шаржа живет и работает в Москве), Александра Коршакевича и Анатолия Гармазы разлетались по просторам от Беловежи до сибирской тайги. По "Ежику" наши соседи изучали белорусский язык – как по песням "Песняров"!

С "Ежиком" долгие годы сотрудничали Григорий Бородулин и Нил Гилевич – непревзойденные мастера стихотворного выспятка, от которого не раз охали и чесались разные "христопродавцы, отщепенцы, иуды, оборотни, выползни, приблуды, фальшивцы, проходимцы, обманщики, грабители, воры, ростовщики, манкурты, прихвостни, приспособленцы, головорезы, хапуги, мошенники "(классификация Нила Семёновича).

Разве все они вывелись до конца или пошли на убыль? Конечно, нет. По-прежнему, хорошо плодятся и размножаются. И теперь получат еще более комфортные условия для этого – без колючек "Ежика", приговоренного Министерством информации к голодной смерти. Хотя чиновники убеждены – журнал, который в последнее время демонстрировал неплохие показатели в хозяйственной деятельности, выживет и без их помощи.

Лет сорок "Ежик" издавал свою сатирически-юмористическую библиотечку. Из сотен выданных в ней книг упомяну только одну – "Сказ про Лысую Гору" Франтишка Ведьмака-Лысогорского. Поверьте, изданная стотысячным тиражом поэма о дачных приключениях белорусских писателей стала настоящим бестселлером, ее читали в застольях и сельских клубах, обсуждали в банях и во властных кабинетах. Редакции пришлось в спешном порядке допечатывать дополнительный тираж, который тоже не залежался в киосках.

Казалось бы, журнал с такими традициями и в независимой стране найдет свое место под солнцем. Ведь, как известно, и на нем есть пятна. Но, как оказалось, сегодня у нас нет нужды критиковать пороки в государстве. Сначала "Ежик", который вел свою родословную от журнала-плаката "Раздавим фашистскую гадину", бесстрашно устремился кольнуть кое-кого из высокопоставленных чиновников, но вскоре был посажен на жесткий ошейник. "Ежик" в ошейнике – жалкое зрелище, и начал он на глазах уменьшаться. Кажется, с 2009 года журнал стал квартальным, потом выходил раз в полгода. После были не очень настойчивые попытки реанимировать издание, но безуспешно. Недаром в народе говорят: только ляг под иконы, отпевалы найдутся.

Отпевалой "Ежика" видится мне Министерство информации. Признаться, не чужое мне – почти три года я там отработал как раз в отделе периодических изданий. Так вот во время моей службы (1995-1998) список поддерживаемых из госбюджета белорусскоязычных газет и журналов насчитывал 43 позиции. Сейчас их почти вдвое меньше – 23. Постепенно и как-то незаметно исчезли из информационного пространства детская газета "Раніца", молодежная "Чырвоная змена" журнал "Спадчына". Дошла очередь и до "Ежика".

Когда-то в нем, популярном и гонорарном, печатался и Алесь Карлюкевич – сегодняшний министр информации, чье имя сейчас даже на обложках книг пишется полностью – Александр Николаевич Карлюкевич. Как же так случилось, что мы, бывшие авторы "Ежика" оказались сегодня по разные стороны баррикад? "Ежик" уцелевший даже при министре Заметалине, который считал появление белорусской нации исторической ошибкой большевиков, может умереть при министре-писателе, который написал столько красивых слов о любви к родине в своих краеведческих книгах...

 

А еще писатель-краевед Алесь Карлюкевич ранее, до назначения на начальственные должности, охотно публиковался в региональной периодике. С интересными, надо признать, исследованиями. Сегодня краеведа-министра там должны были бы переводить, так как областная и районная печать почти полностью перешла на русский язык. Бывая на малой родине, я с сожалением листаю зельвенскую районку "Праца", волковыский "Наш час", "Гродненскую правду" – белорусский язык там только в названиях. Такой неприкрытой русификации местной печати даже в советские времена не было.

Возможно ли остановить этот губительный процесс? Полагаю, что возможно. Высказался же недавно глава государства в поддержку беларусизации («не германизацию же в Беларуси проводить"). Так пускай бы уважаемый Александр Карлюкевич разослал по подведомственным ему редакциям аккуратненько такое министерское предупреждение о неправильном понимании двуязычия, перегибы на местах и т.д. Редакторы – люди сообразительные, поняли бы с полуслова. Только дождутся ли они такого послания?

Думается, для министра Александра Карлюкевича настал своеобразный момент истины – или его руками по-прежнему будут давиться белорусскоязычные издания, или он, воспользовавшись благоприятным веянием в госполитике, сможет изменить ситуацию к лучшему. Или уже и районная печать министр не подчиняется?

Что касается несчастного "Ежика", то вспоминается услышанная однажды в Болгарии история. Есть на болгарском побережье городок Золотые Пески с теплым морем и мягким, как через мелкое сито пропущенным, песком. Но там долго не могли создать курорт, так как в прибрежных виноградниках велись змеи, выползали на пляж и отпугивали отдыхающих. Ha них охотились, их травили – ничего не помогало. И тогда кто-то привез в Золотые Пески ежей. Через год там не осталось ни одного гада...

"Ежик" в Беларуси нужен. Не станет же его могильщиком, уважаемый министр Александр Карлюкевич!

 

Михась Скобла

(перевод  А.Новиков)

Оставить комментарий (0)
Система Orphus

Нас считают

Рейтинг@Mail.ru

Откуда вы

free counters
©2012-2018 «ЛитКритика.by». Все права защищены. При использовании материалов гиперссылка на сайт обязательна.